Basis & werking
Bitten voor paarden eenvoudig uitgelegd
Het thema bitten trekt zich door het ruiterleven. Of u bent trotse nieuwe paardeneigenaar en wilt zich eerst informeren over de verschillende bitsoorten, of u heeft een paard dat het vertrouwde bit niet meer wil dragen. In elk geval is het voor de aankoop van een nieuw bit zinvol om u over de verschillende soorten en materialen te informeren. Wij geven u basiskennis over bitten mee.
Hier leest u welke bitsoorten er zijn, hoe ze werken en uit welk materiaal ze bestaan. Weet u al wat u zoekt? Ga dan direct naar de bitten, de waterbitten of de stangenbitten. Hoe u de juiste maat vindt, staat in de gids Bit correct opmeten.
Wat is beter?
Enkel- & dubbelgebroken bitten
In het algemeen kan men deze vraag eigenlijk niet beantwoorden. Het hangt altijd af van de combinatie paard en uw eigen rijden. Want sommige paarden houden meer van een enkelgebroken en andere weer van een dubbelgebroken bit. Ook moet u uw eigen rijden in de beslissing betrekken. Heeft u een eerder sterkere hand, dan is het dubbelgebroken bit eerder niet het juiste.
Enkelgebroken bitten:
- bestaat uit de zijringen (doorgaand of D-ringen) en twee scharen die in het midden beweeglijk verbonden zijn
- het werkt op kaakbenen en tong van het paard
- bij eenzijdige teugelhulpen werkt het alleen op het aangesproken kaakbeen
- mogelijk om zeer gedifferentieerde hulpen te geven
- paard kan druk kortstondig tegengaan wanneer het het bit met de tong tegen het gehemelte drukt
- "notenkrakereffect" (opstellen van het bit bij te veel teugeldruk) is inmiddels door studies weerlegd
Dubbelgebroken bitten:
- dubbelgebroken bit bestaat uit zijdelen, twee schachten en een olijfvormig stuk in het midden
- het werkt op tong en kaken van het paard
- omsluit de tong en ligt zo rustiger in de mond
- druk moet beter worden verdeeld
- bij sterke teugeldruk werkt het zeer sterk op de kaken
- bij tweezijdige, te sterke druk wordt de tong ingeklemd
- paard kan deze druk NIET ontwijken, als het het bit tegen het gehemelte drukt
Wat is nu beter? Enkel of dubbel gebroken?
Uw paard zal u laten zien of het het gekozen bit mag of juist niet. Tekenen van onbehagen kunnen zijn: kopslaan, inrollen, tegen het bit gaan, sperren, tongfouten (tong uitsteken), zich verwerpen en in het algemeen alle tekenen van gebrek aan losgelatenheid. Deze aanwijzingen kunnen zeer snel of sluipend over een paar weken optreden. Gebruikt u een nieuw bit, let dan goed op de signalen van uw paard.
Een oudbekende zin over dit thema is: De handen van de ruiter bepalen hoe het bit werkt, niet het bit op zich.
De klassieker
Waterbit
Als waterbit duidt men een bit met doorlopende ringen aan. Waterbitten werken uitsluitend op trek. Omdat de ring beweeglijk is, kan hij een onrustige of ongeoefende hand goed uitbalanceren. Bovendien kan het paard door optillen van de tong te sterke druk kortstondig ontwijken.
Waterbitten zijn er als enkelgebroken en dubbelgebroken bit, maar ook als stangenbit. Multijoint bitten zijn er ook met doorlopende ringen, maar zijn eerder zelden te vinden.
Het waterbit is het klassieke bit waarmee in de regel alle paarden goed lopen en ook worden opgeleid.
Directe werking
Olijfkopbit
Olijfkopbitten zijn in hun werking te vergelijken met waterbitten, maar de teugelhulpen worden directer overgebracht. Door de vaste verbinding van mondstuk en ring ligt het bit rustig in de paardenmond. Bovendien wordt de laterale geleiding van het paard door dit bit vereenvoudigd.
Niet aan te bevelen zijn olijfkopbitten voor jonge paarden, als het paard nog geen bit kent. Ook ruiters met een harde hand of beginnende ruiters met onrustige handen moeten eerder een waterbit kiezen, omdat de beweging direct op de tong wordt doorgegeven en niet wordt afgeveerd. Olijfkopbitten moeten in de regel 0,5 tot 1 cm kleiner worden gekozen dan een ringtrens, zodat de zijdelen losjes tegen de paardenmond aanliggen.
Ook olijfkopbitten zijn als enkel- en dubbelgebroken variant, alsook als stang verkrijgbaar.
Alleen voor onafhankelijke handen
Stangenbit
Stangenbitten bestaan in veel verschillende materialen en in uiteenlopende vormen. Ze horen alleen in ervaren ruiterhanden, want eenzijdige teugelhulpen of het uitwerken van stelling en buiging is met een stangenbit niet mogelijk.
Stangenbitten oefenen gelijkmatige druk op de gehele tong uit. In tegenstelling tot enkel of dubbel gebroken bitten komt er minder druk op de tongranden. U moet het bit altijd precies passend voor uw paard kiezen, want is het bit te groot, kan het bij eenzijdige teugeldruk kantelen.
Stangenbitten worden graag gebruikt voor zeer sterke paarden die zich bijvoorbeeld bij het aanrijden van een hindernis aan de hulpen van de ruiter onttrekken. Ook bij paarden met tongproblemen (drukgevoeligheid – tong wordt omhooggetrokken of zijwaarts uitgestoken) kan een stangenbit met tongvrijheid een voordeel zijn.
Flexibele stangenbitten zijn vooral geschikt voor paarden die zich af en toe vastzetten en worden ook vaak goed geaccepteerd door paarden die met gebroken bitten niet goed uit de voeten kunnen. Een goed alternatief voor het klassieke stangenbit is ook het Max Control-bit van Sprenger, dat eerst als een normaal gebroken bit werkt en bij sterke druk tot een stang wordt.
Belangrijk is echter altijd de gevoelige hantering van het stangenbit. De ruiter moet in staat zijn het paard teugelonafhankelijk met gewichts- en beenhulpen te rijden.
Bitstang en kaken: wat is dat?
Onder de bitstang verstaat men bij een stangenbit de doorlopende stang die in de mond op tong en kaken ligt. De kaken zijn de tandeloze delen van de onderkaak tussen de snijtanden en de kiezen. Hier ligt het bit op. Hoe sterk het bit op tong en kaken werkt, hangt af van vorm, dikte en materiaal van het bit, maar vooral van de hand van de ruiter. Meer over de werking vindt u bij stangenbitten in onze categorie.
Zelden gezien in de Engelse rijkunst
Baucher bit / Fillisbit / B-ring bit
- zit door zijn vaste aansnoering met de trens duidelijk rustiger in de paardenmond
- werkt richting mondhoeken, wat bij veel paarden tot meer oprichting leidt
- heeft door de vaste zijdelen ook een zijwaarts gerichte werking
- hangen in tegenstelling tot eenvoudige trensen niet naar beneden door
- kunnen slechts minimaal richting hingsten- en snijtanden worden geschoven
- geschikt voor paarden met een korte mondspleet
In tegenstelling tot de gangbare mening heeft dit bit GEEN hefboomwerking. Bij teugeldruk stelt de riem waaraan het bit wordt bevestigd zich, vergelijkbaar met een waterbit, naar buiten af. Want om druk op de nek te kunnen uitoefenen, heeft het bit een tegenpool nodig, dus een kinketting.
Ook knebeltrens genoemd
Schoudertrens
- hebben laterale stangen die een richtinggevende werking hebben
- ligt rustiger in de paardenmond
- graag gebruikt voor de opleiding van jonge paarden, bij longeren of door springruiters
- juiste maat is bepalend, zodat mondhoeken niet worden ingeklemd
Alleen voor ervaren ruiters
Optrekbit
- bereikt door effectieve en gerichte inwerking op mondhoeken en nek een maximale controle
- heeft een oprichtende werking
- alleen met speciale wangstukken bruikbaar
Ook renbit genoemd
D-ring bit
- onderscheiden zich in hun werking niet van olijfkopbitten
- verschil ligt in de iets kantigere vorm van de zijdelen
- schachten zijn in de regel vast met de zijdelen verbonden
Alleen voor ervaren ruiters
3-ring bit, Multiring bit of Pessoa
- werkt op mondhoeken en nek
- scherp bit, dat zeer snel werkt
- snoert men de teugel in de grote, middelste ring, werkt het bit als een waterbit
- snoert men de teugel in de onderste kleine ring, wordt het een scherp bit, omdat hier de hefboomwerking en daarmee druk op de nek bijkomt
- Pessoa bit wordt met twee teugelparen gebruikt, vergelijkbaar met een kandare
Merk voor kunststofbitten
Nathe bit
- worden van thermoplast vervaardigd
- zijn geschikt voor sensibele en mondgevoelige paarden
- zijn antiallergeen en hebben zo een zeer hoge verdraagzaamheid
- zijn levensmiddelenveilig en vrij van weekmakers en oplosmiddelen
- slechts middelmatige tot geringe levensduur door zacht materiaal
- een bit met bijtsporen moet u onmiddellijk vervangen
Voor fijne handen
Kandaren & onderlegtrensen
Kandarebitten worden meestal alleen in de hogere dressuur gebruikt en dienen ter verfijning van de hulpen in hogere lessen. Zowel ruiter als paard moeten dienovereenkomstig opgeleid zijn. De ruiter moet een teugelonafhankelijke zit en een fijne, zachte hand hebben. Men spreekt van de „kandarerijpheid“.
Welk bitmateriaal is geschikt voor paarden?
Licht zoetig
Sensogan bit
- door Sprenger ontwikkeld materiaal
- bestaat uit een speciale samenstelling van koper, mangaan en zink
- smaakt licht zoetig, wat het paard tot kauwen moet aanzetten
- materiaal is toxicologisch getest en als onbedenkelijk ingedeeld
Goedkope klassieker
RVS bit
- roesten niet, zijn zeer duurzaam en absoluut smaakvrij
- gewicht hangt ervan af of het massief of hol is gemaakt
- bij zware belasting kunnen zich over enige tijd heen scherpe randen vormen, die het slijmvlies in de mond kunnen verwonden
Kunststof, rubber of leer
Zacht bit
- vooral voor gevoelige of allergische paarden de oplossing
- zachte bitten zijn onderhoudsintensiever en vertonen sneller gebruikssporen
- zijn niet geschikt voor sterk kauende paarden
- materiaal moet voor het rijden op scherpe randen worden gecontroleerd
Zoetig bit met lichte slijtagegevoeligheid
Koper bit
- moet de speekselvloed en mondactiviteit aanzetten
- gemaakt van een RVS-kern met koperlegering
- oppervlak krast door het zachte oppervlaktemateriaal licht en kan scherpe randen vormen
Blauw bit van Trust
Sweet Iron bit
- kleur verandert door gebruik van het bit in bruingrijs
- oppervlak vormt door contact met vocht een lichte roestlaag
- smaakt zoetig en zet uw paard aan tot meer speekselen en kauwen
Bitten in de shop
De meest gestelde vragen
Bitten FAQ
Deze vraag krijgen wij vaak gesteld. Het antwoord hangt van de omstandigheden af en laat zich niet generaliseren. In de regel lopen alle paarden met een watertrens goed – of die nu enkel of dubbel gebroken is.
Voor paarden die iets meer laterale aanleuning nodig hebben of voor het longeren, leent zich een schoudertrens of olijfkoptrens aan.
Rolt uw paard zich in, of tilt het zich eruit? Deze vraag moet u zich eerst beantwoorden, want zij leidt tot verschillende antwoorden. Paarden die niet juist naar het bit toetreden, hebben meestal helemaal geen probleem met het bit op zich. De motor (achterhand) is eenvoudigweg uit. Probeer eerst de achterhand van uw paard ijveriger te krijgen, voordat u het probleem bij het bit zoekt.
Mocht de achterhand van uw paard actief zijn (snel betekent echter niet meteen ijverig) en u desondanks problemen hebt, zijn er o.a. de volgende bitten:
Sprenger biedt het WH Ultra-bit aan. Het rollende element bevordert de mondactiviteit, doorlaatbaarheid & concentratie. Het ontspant de kaak en de bovenlijn, waardoor het paard sneller afkauwt.
Het Sprenger Turnado-bit leent zich voor paarden met tongproblemen.
Heel bijzonder is het Sprenger Novocontact-bit. De enkelgebroken variant is geschikt voor paarden die niet naar het bit willen toetreden. Terwijl de dubbelgebroken versie is ontworpen voor paarden die zich af en toe sterk maken en tegen de hand gaan.
Voor jonge paarden lenen zich enkel of dubbel gebroken watertrensen. Want daarmee lopen in de regel eerst eens alle paarden goed. Een onrustige hand wordt door de beweeglijke ringen uitgebalanceerd en het paard kan te veel druk kortstondig door het optillen van de tong ontwijken.
Bij een bit met beweeglijke zijdelen (bijv. watertrens) moet het bit niet helemaal strak aansluiten, omdat de ringen vrij beweeglijk moeten blijven. Bitten met vaste zijdelen (bijv. olijfkopbitten) kunnen een halve tot hele maat kleiner worden gekozen.
Als eerste ruwe inschatting kunt u de „2-vinger-test“ gebruiken. Daartoe steekt u wijs- en middelvinger op die plek in de paardenmond waar ook het bit wordt ingelegd. Voelt u druk op beide vingers, ligt de aanbevolen dikte bij 14 – 16 mm. Voelt u daarentegen nauwelijks druk, kunt u ook een bit met een dikte van 16 – 18 mm gebruiken.